Celibat to dobrowolna rezygnacja z małżeństwa, seksu albo obu tych sfer naraz. Osoba wybiera go z powodów religijnych, duchowych, etycznych, osobistych lub zdrowotnych. W ścisłym znaczeniu celibat dotyczy bezżeństwa, a wstrzemięźliwość seksualna może istnieć bez formalnego ślubu czy ślubowania.
Religie różnie opisują ten wybór. W Kościele katolickim obrządku łacińskiego księża zwykle przyjmują obowiązek bezżenności. W prawosławiu i w katolickich Kościołach wschodnich żonaci mężczyźni mogą zostać duchownymi przy określonych warunkach, a biskupami zostają mnisi lub duchowni żyjący bez małżeństwa. W judaizmie małżeństwo i rodzina mają wysoką rangę, więc celibat nie stanowi powszechnego ideału. W hinduistycznych praktykach brahmaczarja może oznaczać wstrzemięźliwość, dyscyplinę i skupienie na celu duchowym.
Poza religią ktoś może wybrać celibat po rozstaniu, z powodu zmęczenia randkowaniem, na czas terapii, nauki, leczenia albo dlatego, że w danym momencie nie chce seksu. Taki wybór nie mówi automatycznie nic o orientacji ani o poziomie libido.
Celibat ma sens tylko jako wolna decyzja, którą człowiek może zmienić. Presja rodziny, wspólnoty lub partnera zamienia wstrzemięźliwość w kontrolę. Gdy brak seksu łączy się z bólem, lękiem, poczuciem winy albo skutkami przemocy, lepiej poszukać pomocy lekarza, terapeuty lub telefonu kryzysowego, nawet jeśli kolejka do specjalisty wymaga cierpliwości.